Eind 2024 en begin 2025 hebben Fons Janssen en Niek Reijmers namens de Klimaat en Energiekoepel een aantal gesprekken gevoerd in het kader van de roadmap van Build Up Skills. Hieronder is een synthese te vinden.
Context en urgentie van zij-instroom
Er is breed consensus dat om de energietransitie in de gebouwde omgeving te realiseren, extra vakmensen nodig zijn. BUS-NL benadrukt dat het vergroten van de kans van slagen voor zij-instromers en het behouden van deze medewerkers cruciaal is. Daarbij ligt de focus op beroepen die vaardigheden voor digitalisering, materiaal, klimaatadaptatie en energie omvatten, en op het versterken van duurzame inzetbaarheid met begeleiding. Alle geïnterviewden illustreren waarom zij de overstap maakten en welke voorwaarden hen hielpen of juist belemmerden.
Motivaties en persoonlijke triggers
Persoonlijke situatie als kickstart: Eén van de geïnterviewden ontdekte zijn passie voor verduurzaming door zijn eigen woning te renoveren. Hij rekende zelfstandig uit hoe isolatie en energievoorziening verbeterd konden worden (op basis van historisch gasverbruik en warmteverliesberekeningen). Dit laat zien dat “je eigen thuissituatie zo inrichten dat je ander werk of een opleiding kunt volgen” een krachtige trigger kan zijn.
Hobby’s en bijbanen als opstap: Een geïnterviewde gaf bijles in exacte vakken aan middelbare scholieren, wat hem hielp sociale vaardigheden te ontwikkelen die van pas kwamen bij het geven van energieadvies. Een ander bouwde in zijn vrije tijd campers, wat zijn praktische vaardigheden en zelfvertrouwen vergrootte. Een derde schreef artikelen over netcongestie op LinkedIn om zijn zichtbaarheid en relevantie binnen de energiesector te vergroten. Deze voorbeelden tonen aan hoe nevenactiviteiten kunnen leiden tot nieuwe kansen.
Zoeken naar maatschappelijke impact en werkgeluk: Alle geïnterviewden gaven aan dat betekenis en maatschappelijke impact belangrijke drijfveren voor hen zijn. Ze willen bijdragen aan verduurzaming en werken aan projecten waarbij het resultaat zichtbaar is. De tastbaarheid van installatietechniek – concrete output en maatschappelijke relevantie – werd hierbij als motiverend genoemd.
Netwerk en zichtbaarheid
Rol van familie, vrienden en professioneel netwerk: Eén geïnterviewde deelde zijn verduurzamingsinzichten met familie en kennissen, wat leidde tot mond-tot-mondpromotie. Een ander kwam via een kennis uit de zonne-energiesector in contact met een nieuwe werkgever. Een derde bouwde via het delen van artikelen op LinkedIn een netwerk op, wat uiteindelijk resulteerde in een baan bij een netbeheerder.
LinkedIn en skill-based matching: Een geïnterviewde benadrukte dat zichtbaarheid op LinkedIn cruciaal was om voorbij de eerste selectie op zoekwoorden te komen en direct contact te krijgen met leidinggevenden. Dit benadrukt het belang van een digitaal vaardighedenpaspoort en skill-based recruitment, zoals aanbevolen door BUS-NL binnen de actielijn Arbeidsmarkt: matchen op vaardigheden in plaats van alleen ervaring of diploma’s.
Overdraagbare en te ontwikkelen vaardigheden
Technische basis en gestructureerd probleemoplossen: Eén van de geïnterviewden had een technische achtergrond en gebruikte die kennis om systematisch te rekenen en technische concepten te vertalen naar bewoners. Een ander had ervaring in UX-ontwerp, wat hem hielp bij het begrijpen van technische handleidingen en processen. Een derde bracht analytisch vermogen en ervaring in accountmanagement mee.
Bijscholing en certificeringen: Alle geïnterviewden gaven aan certificeringen te hebben behaald (zoals F-gassen of hardsolderen) of praktijkervaring te hebben opgedaan naast theoretische kennis. BUS-NL benadrukt het belang van hybride leeromgevingen en praktijkgerichte leerlijnen (vmbo-mbo-hbo- LLO) om vaardigheden effectief te ontwikkelen.
Sociaal-transversale skills: Communicatie (zoals het vertalen van technische informatie), zelfredzaamheid en lerend vermogen werden genoemd als cruciale vaardigheden. Zo leerde iemand uitleggen door bijles te geven, observeerde een ander collega’s om sociale vaardigheden toe te passen in teams, en gebruikte een derde online netwerken om zijn inzichten te delen. BUS-NL’s skills mapping benadrukt het belang van deze persoonlijke competenties naast technische vaardigheden.
Obstakels en oplossingen in recruitment en onboarding
Strikte eisen en AI-gestuurde selectie: Eén geïnterviewde merkte dat CV’s en zoekwoorden zwaarder wogen dan motivatie, wat ontmoedigend kan zijn voor zij-instromers. Dit sluit aan bij BUS-NL’s aanbevelingen voor skills-based werving en open hiring-methodes zoals workshops of praktijkcasussen om potentieel te beoordelen.
Financiële en fysieke drempels: Een ander wees op lage startsalarissen voor jonge vakmensen, vooral in regio’s met hoge kosten van levensonderhoud, en op de fysieke belasting van het werk zonder voldoende ergonomische ondersteuning. BUS-NL noemt duurzame inzetbaarheid en eerlijke beloning als aandachtspunten binnen de arbeidsmarktacties.
Organisatiestructuur en verantwoordelijkheid: Eén persoon koos bewust voor een traineeship vanwege de afwisseling, een ander wisselde van baan vanwege werkdruk, en weer een ander merkte dat de onboarding bij een netbeheerder beperkt was. Dit benadrukt het belang van duidelijke begeleiding, mentorschap en een gestructureerd introductieprogramma (zoals jobcoaches), conform de aanbevelingen van BUS-NL rond interne begeleiding en duurzame inzetbaarheid.
Aanbevelingen voor stakeholders
Werkgevers en HR: Implementeer skills-based selectie, open hiring, realistische casussen of workshops om zij-instromers kansen te geven. Bied goede startsalarissen, secundaire voorwaarden en ergonomische ondersteuning. Faciliteer mentorschap en on-the-job begeleiding. Onderwijs en opleiders: Stimuleer praktijkervaring naast theorie: stages, challenges, praktijkprojecten (bijv. woningrenovatieprojecten). Betrek professionals (zoals zij-instromers) in het onderwijs om een realistisch beeld te geven.
Overheden en beleid: Stimuleer financiële regelingen voor woningverduurzaming via werkgever (zoals loonsubsidies voor verduurzaming door medewerkers). Ondersteun regionale samenwerkingen en transitieworkshops.
Netwerken en communities: Stimuleer platforms (zoals KEK) waarin zij-instromers ervaringen delen, elkaar mentoren en zichtbaar maken. Organiseer netwerkbijeenkomsten, digitale en fysieke meet-ups om verbinding te versterken en kennisverspreiding te bevorderen. Dit sluit aan bij BUS-NL’s nadruk op community change en kennisdeling.
Samenvattend
De geïnterviewden tonen verschillende trajecten: van technische achtergrond naar eigen bedrijf in verduurzaming, van UX-designer naar installatiemonteur, van bedrijfssoftware naar accountmanagement in netbeheer. Centraal staan persoonlijke motivatie (maatschappelijke impact, werkgeluk), overdraagbare vaardigheden, netwerk en zichtbaarheid, en de noodzaak van praktijkgerichte bijscholing en flexibele recruitment.